Verzameldecreet Omgeving-Landbouw 2026: wat verandert vanaf 20 augustus 2026?

Einde van de automatische éénjaarsregel voor vergund geachte constructies

De vaste termijn van één jaar waarbinnen tegenbewijs kon worden geleverd tegen een als vergund geacht geregistreerde constructie, wordt afgeschaft. Het vermoeden wordt voortaan pas definitief zodra tegen de registratiebeslissing geen beroep meer kan worden ingesteld. De bijbehorende nieuwe bekendmakings- en beroepsregeling met verplichte aanplakking op het terrein treedt evenwel pas later in werking, op een door de Vlaamse Regering te bepalen datum. Voor eigenaars van een geregistreerde vergund geachte constructie is dit een belangrijk aandachtspunt: de definitieve status wordt niet meer verkregen door het loutere verstrijken van één jaar.

Nieuwe grond om planschade te weigeren

Een planschadevergoeding wordt geweigerd wanneer de betrokken percelen deel uitmaken van een gebiedsgericht project dat door het RUP mogelijk wordt gemaakt en het bouw- of verkavelingsverbod voortvloeit uit een gedetailleerde ordening die op projectniveau een waardevermeerdering oplevert. De uitzondering geldt ook voor RUP's die reeds vóór de inwerkingtreding werden vastgesteld, voor zover de definitieve beslissing over de planschade nog moet worden genomen. Het meerwaarderamingsrapport verdwijnt.

Waarborg bij verkavelingen niet langer verplicht

Voor omgevingsvergunningen tot het verkavelen van gronden vervalt de verplichting om vóór de start van de werken een financiële waarborg te stellen voor bepaalde lasten in natura. De vergunningverlenende overheid krijgt opnieuw de keuze tussen effectieve uitvoering en waarborgen. Voor het verlijden van de verkavelingsakte blijft een attest van het college vereist waaruit blijkt dat de lasten uitgevoerd of gewaarborgd zijn. Tegelijk wordt bestuursdwang heringevoerd wanneer een last niet tijdig wordt uitgevoerd, met ambtshalve uitvoering op kosten van de schuldenaar tot gevolg. De nieuwe regels gelden voor aanvragen ingediend vanaf 20 augustus 2026.

Ruimere ontwikkelingsmogelijkheden in woonreservegebied

In woonreservegebied kan voortaan zonder voorafgaand vrijgavebesluit een omgevingsvergunning worden verleend voor de loutere afbraak of verwijdering van constructies en voor het vellen van bomen. Een verkaveling die gedeeltelijk in woonreservegebied ligt, wordt mogelijk mits de voorschriften voor dat gedeelte geen bebouwing of verharding toelaten. Voor kleinschalige vrijgavebesluiten (minder dan een halve hectare, respectievelijk minder dan vijftien are) kan gemotiveerd worden afgeweken van bepaalde vereisten inzake verweving, gedeelde voorzieningen, ruimtelijk rendement en groepering van woningen.

Digitalisering van stedenbouwkundige verordeningen

Voor de opmaak van stedenbouwkundige verordeningen komt er een digitaal platform waarlangs documenten en adviezen elektronisch kunnen worden uitgewisseld en ter beschikking gesteld.

Duidelijkheid over het statuut van bemalingswater

Bemalingswater dat conform titel II VLAREM terug in de ondergrond wordt gebracht of nuttig wordt gebruikt, wordt uitdrukkelijk uitgesloten van het begrip afvalstof in het Materialendecreet. De toepasselijke VLAREM-regels moeten uiteraard nageleefd blijven. Voor aannemers en bouwheren die op bouwplaatsen met bemaling werken, valt hiermee een juridische onduidelijkheid weg.

Uitweg voor eigenaars bij terugkerende schade door beschermde soorten

Het Natuurdecreet introduceert een nieuwe koopplicht: eigenaars binnen het VEN of bepaalde speciale beschermingszones kunnen onder voorwaarden eisen dat de Vlaamse Grondenbank het goed verwerft wanneer terugkerende schade door een beschermde soort redelijkerwijs niet kon worden voorkomen en de waarde van het goed of de leefbaarheid van de bedrijfsvoering daardoor ernstig wordt aangetast. De nadere voorwaarden worden nog bij besluit van de Vlaamse Regering vastgelegd.

Inwerkingtreding

De meeste bepalingen treden in werking op 20 augustus 2026. Voor onder meer de nieuwe bekendmakings- en beroepsregeling voor registratiebeslissingen inzake vergund geachte constructies, het digitale platform voor stedenbouwkundige verordeningen en de hervorming van de Vlaamse Landmaatschappij bepaalt de Vlaamse Regering de datum van inwerkingtreding afzonderlijk. Voor de rapportering inzake milieuschade geldt een uitgestelde inwerkingtreding op 1 mei 2027.

Conclusie

Het Verzameldecreet Omgeving-Landbouw 2026 is op zich geen fundamentele hervorming, maar bevat wel een reeks gerichte wijzigingen die de rechtspositie van eigenaars, ontwikkelaars en exploitanten op korte termijn kunnen beïnvloeden. Heeft u nog vragen? Neem gerust contact op met ons kantoor voor een consultatie. Moore Law verleent deskundig juridisch advies op het gebied van aanbestedingsrecht, vastgoedrecht, omgevingsrecht en ondernemingsrecht.