Een foutje in de loonadministratie. Of toch een strafbaar feit?
Sociaal strafrecht in 2026: hogere boetes, een nieuw Strafwetboek en meer redenen om voorbereid te zijn op de sociale inspectie.
Een Dimona-aangifte die blijft liggen. Een vergeten sectorale premie. Een consultant die elke ochtend zijn taken krijgt van uw teamleider. Wat aanvoelt als een administratieve slordigheid, is juridisch vaak een inbreuk op het Sociaal Strafwetboek, met geldboetes die per betrokken werknemer oplopen. En die rekening werd in 2026 fors duurder.
Vier niveaus en een vermenigvuldiger
Het Sociaal Strafwetboek deelt inbreuken in vier sanctieniveaus in. Voor feiten vanaf 1 februari 2026 gelden deze vorken:
| Niveau | Strafrechtelijke geldboete | Administratieve geldboete |
|---|---|---|
| 1 | — | € 100 – € 1.000 |
| 2 | € 500 – € 5.000 | € 250 – € 2.500 |
| 3 | € 2.000 – € 20.000 | € 1.000 – € 10.000 |
| 4 | € 6.000 – € 70.000. Verzwarende factor: € 35.000 – € 70.000 | € 3.000 – € 35.000. Verzwarende factor: € 17.500 – € 35.000 |
Bedragen inclusief opdeciemen. Voor niveau 4 kan de rechter daarnaast een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar uitspreken.
Opgelet: één fout kan meerdere keren doorwegen. Voor heel wat inbreuken wordt de geldboete vermenigvuldigd met het aantal betrokken werknemers, tot maximaal honderd keer.
Bijkomende sancties. De (voortaan verplichte) verbeurdverklaring (heeft een werkgever bijvoorbeeld door het niet uitbetalen van overuren € 10.000 aan loonkosten uitgespaard, dan kan de rechter bevelen dat dit uitgespaarde bedrag wordt afgegeven), het exploitatieverbod, het beroepsverbod en de sluiting van de onderneming konden vroeger al door de rechter worden opgelegd. Die mogelijkheid blijft bestaan. Bij bepaalde ernstige inbreuken kan de rechter een onderneming ook uitsluiten van deelname aan overheidsopdrachten en concessies.
Vijf situaties uit de praktijk
| Situatie | Wat loopt mis? | Sanctie | Mogelijke strafrechtelijke geldboete |
|---|---|---|---|
| De vergeten Dimona | Door een misverstand tussen HR en het sociaal secretariaat wordt een nieuwe medewerker niet tijdig aangegeven. | Niveau 4, per betrokken werknemer | € 30.000 – € 350.000 voor vijf werknemers |
| Overuren ‘onderling geregeld’ | Het team werkt langer en krijgt informeel vrije dagen terug. De arbeidsduurregels blijven gelden, ook als de werknemer instemt. | Niveau 2, per betrokken werknemer | € 500 – € 5.000 per werknemer |
| De vergeten sectorale premie | Loon wordt niet tijdig betaald. Het achterstallige loon blijft daarnaast verschuldigd. | Niveau 3, per betrokken werknemer | € 10.000 – € 100.000 voor vijf werknemers |
| De langdurig zieke werknemer | Een werkgever met minstens 20 werknemers laat niet binnen zes maanden een re-integratietraject opstarten voor een werknemer met arbeidspotentieel (arbeidsongeschiktheid vanaf 1 januari 2026). | Niveau 2, per betrokken werknemer | € 500 – € 5.000 per werknemer |
| De consultant die instructies krijgt van de klant | Bij dienstverlening met inzet van personeel geeft de klant instructies zonder schriftelijk instructierecht. | Niveau 3, per werknemer, voor de dienstverlener én de klant. Niveau 4, per werknemer, wegens het ontbreken van een Dimona-aangifte door de klant. | € 2.000 – € 20.000 per werknemer. € 6.000 – € 70.000 per werknemer. |
Het nieuwe Strafwetboek: wat verandert er voor werkgevers?
Op 1 september 2026 trad het nieuwe Strafwetboek in werking. De wet van 16 maart 2026 stemt het Sociaal Strafwetboek daarop af. Dat behoudt zijn eigen vier niveaus.
Nieuwe mogelijke hoofdstraffen. Voor niveau 2 en 3 kan de rechter ook een probatiestraf, een werkstraf of een geldstraf op basis van het behaalde voordeel opleggen. Wie bespaart op loonkosten, riskeert dus dat die besparing zich tegen hem keert. Voor niveau 4 komen daar elektronisch toezicht, een langere probatie en een werkstraf tot 300 uur bij, die cumuleerbaar zijn met de strafrechtelijke geldboete.
Vennootschappen: een eigen omzetting. Een vennootschap kan niet naar de gevangenis. Het nieuwe Strafwetboek schaft de omzetting van gevangenisstraffen in geldboetes af, maar het Sociaal Strafwetboek voorziet in een eigen mechanisme. Voor niveau 4 krijgt een rechtspersoon een strafrechtelijke geldboete van € 3.000 tot € 72.000 vóór opdeciemen, of € 30.000 tot € 720.000 met de huidige opdeciemen, waar van toepassing per werknemer.
Samenloop: één controle, meerdere inbreuken
Stelt de inspectie meerdere inbreuken vast, dan hangt de sanctie af van twee vragen: gaat het om één of om verschillende feiten, en volgt een strafrechtelijke of een administratieve afhandeling?
| Situatie | Strafrechtelijk (nieuw Strafwetboek) | Administratief (Sociaal Strafwetboek) |
|---|---|---|
| Eén feit, meerdere inbreuken (eendaadse samenloop). Bijvoorbeeld één niet-aangegeven werknemer, wat tegelijk meerdere verplichtingen schendt. | Hoofdstraf binnen het zwaarste niveau. Bijkomende straffen van alle niveaus zijn mogelijk en cumuleerbaar. | Alleen de zwaarste geldboete. |
| Verschillende feiten, meerdere inbreuken (meerdaadse samenloop). Bijvoorbeeld overschreden arbeidsduurgrenzen én ontbrekende sociale documenten. | Hoofdstraf binnen het zwaarste niveau. Bijkomende straffen van alle niveaus zijn mogelijk en cumuleerbaar. Bij meerdere inbreuken van niveau 4 kan de rechter de sanctie optrekken tot het volgende strafniveau (gevangenisstraf van 5 tot 6 jaar). | De geldboetes worden samengeteld, tot maximaal het dubbele van het maximum van de zwaarste geldboete. |
Inspectie of een pro justitia? Voorbereiding maakt het verschil
Sociale inspecteurs beschikken over ruime onderzoeksbevoegdheden: ze kunnen documenten opvragen, vaststellingen doen en personen verhoren. Een controle eindigt niet noodzakelijk met een sanctie. Toch wegen verklaringen tijdens een verhoor vaak zwaar in het verdere dossier. Moore Law stelde daarom een praktische checklist op: ‘Verhoor door de sociale inspectie’. Meer weten? We lichten onze checklist ‘Verhoor door de sociale inspectie’ graag persoonlijk toe.
Ook een pro justitia is (nog) geen veroordeling. Een grondige analyse van het dossier en de mogelijke vervolgstappen is belangrijk.
Sociaal strafrecht speelt mee in de dagelijkse HR-beslissingen van elke onderneming. Een goede voorbereiding begint daarom bij een controle van de interne processen en contracten. Het HR Legal-team van Moore Law staat werkgevers bij vóór, tijdens en na een sociale inspectie.
