Op 2 augustus 2026 treden de transparantieverplichtingen voor bepaalde AI-systemen op grond van artikel 50 van de AI Act in werking. Waar de aandacht de voorbije maanden vooral uitging naar de uitgestelde verplichtingen voor hoogrisico-AI, is het minstens even belangrijk stil te staan bij de nieuwe transparantieverplichtingen die vanaf dan van toepassing zijn.
Met de transparantieverplichtingen wil de Europese wetgever ervoor zorgen dat natuurlijke personen kunnen herkennen wanneer zij met artificiële intelligentie in aanraking komen of wanneer bepaalde content door AI is gegenereerd of gemanipuleerd. Zo wil men het risico op misleiding, manipulatie en desinformatie beperken.
Om ondernemingen te ondersteunen bij de toepassing van deze nieuwe verplichtingen heeft de Europese Commissie kort voor de inwerkingtreding uitgebreide richtsnoeren gepubliceerd. Daarin wordt verduidelijkt wanneer artikel 50 van toepassing is, welke uitzonderingen gelden en hoe ondernemingen in de praktijk aan hun transparantieverplichtingen kunnen voldoen.
De AI Act maakt daarbij een onderscheid tussen aanbieders (providers) en gebruikers (deployers) van AI-systemen.
Concreet moeten aanbieders (providers) van AI-systemen die bedoeld zijn om rechtstreeks met natuurlijke personen te communiceren deze systemen zo ontwerpen dat gebruikers worden geïnformeerd wanneer zij rechtstreeks met een AI-systeem communiceren. De AI Act schrijft daarbij niet voor op welke wijze deze informatie moet worden verstrekt. Volgens de richtsnoeren van de Europese Commissie moet de kennisgeving wel duidelijk, gemakkelijk te onderscheiden van andere informatie en uiterlijk bij de eerste interactie worden gegeven. De vorm van de kennisgeving kan variëren naargelang de context, bijvoorbeeld via een tekstuele melding, een visueel label of een gesproken bericht. Daarbij moeten aanbieders ook rekening houden met de beoogde doelgroep.
Deze informatieplicht geldt evenwel niet wanneer het voor een redelijk geïnformeerde, oplettende en omzichtige natuurlijke persoon evident is dat hij met artificiële intelligentie communiceert. Daarnaast moeten aanbieders van AI-systemen die synthetische tekst, beeld, audio of video genereren of manipuleren, ervoor zorgen dat de output wordt voorzien van een machineleesbare markering, zodat AI-gegenereerde of gemanipuleerde content kan worden gedetecteerd.
Ook gebruikers (deployers) worden aan transparantieverplichtingen onderworpen. Gebruikers moeten duidelijk kenbaar maken wanneer zij gebruikmaken van deepfakes, wanneer zij AI-gegenereerde of gemanipuleerde tekst over aangelegenheden van algemeen belang publiceren zonder betekenisvolle menselijke toetsing of redactionele controle, en wanneer zij systemen voor emotieherkenning of biometrische categorisering inzetten.
Voor de volledigheid wijzen we erop dat de AI Act niet van toepassing is op natuurlijke personen die AI-systemen uitsluitend gebruiken voor persoonlijke, niet-professionele activiteiten. De transparantieverplichtingen van artikel 50 richten zich dan ook voornamelijk tot aanbieders en gebruikers van AI-systemen in een professionele context.
Voor AI-systemen die vóór 2 augustus 2026 op de markt zijn gebracht, geldt dat zij vanaf 2 december 2026 moeten voldoen aan de verplichtingen inzake machineleesbare markeringen. Voor alle overige transparantieverplichtingen geldt geen overgangsregeling: deze zijn vanaf 2 augustus 2026 onmiddellijk van toepassing op alle AI-systemen die onder artikel 50 vallen, ongeacht wanneer zij op de markt zijn gebracht. Niet-naleving kan leiden tot boetes tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is.
Heeft u vragen over de transparantieverplichtingen van artikel 50 van de AI Act of wenst u na te gaan of uw onderneming aan deze verplichtingen moet voldoen? Moore Law begeleidt ondernemingen graag bij de juridische analyse en de praktische implementatie van de nieuwe AI-regelgeving. Lees ook ons eerdere artikel: AI Act-update: uitstel voor hoog-risicoverplichtingen en verduidelijking van transparantievereisten | Moore Law
